ویولن نقره ای

بنیاد یاحقی راه اندازی شد

silvernviolin — Mon, 08 Oct 2007 10:04:18 GMT

این سایت از قسمتهای زیر تشکیل شده که هنوز تمام قسمت های سایت کامل و در اختیار علاقه مندان به این هنرمند عزیز قرار نگرفته است:

درباره پرویز یاحقی

اخبار و دیدگاه ها

فایل های صوتی و تصویری

گالری عکس

ارتباط با مدیران سایت

من هم به از این حرکت خیلی خوشحال شدم ولی افسوس که اینگونه کارها معمولاْ خیلی دیر رخ می دهد.امیدوارم که مسئولین این سایت بتوانند اطلاعات و اخبار جامعی در رابطه با استاد بی مانند ویولن پرویز یاحقی ارائه بدهند.مطلب زیر در صفحه آغازین سایت قرار گرفته :

بنیــاد یاحقی، بنیـــــادی فرهنگی – هنــــری و غیـــــر انــتـفاعی است که هدف آن معرفی شخصیت هنری «استاد پرویز یاحقی»، معرفی آثار و خدمات ارزشمند هنــــری وی و تلاش برای گسترش و اعتلای موسیقی اصیل ایران است .

ایده تاسیس بنیاد یاحقی در اوایل سال ۱۳۸۶خورشیدی توسط نزدیکان و یاران استاد پرویز یاحقی پیشنهاد شد و اکنون با تاسیس این تار نما (که پلی ارتباطی میان ما و شماست) عزم آن را داریم تا تلاشی وافر و بی وقفه در جهت معرفی هر چه بیشتر این بنیاد فرهنگی – هنری و تحقق اهداف عالیه آن نمائیم .

این بنیاد اکنون مراحل ثبت قانونی خود را در ایالات متحده آمریکا می گذرانـد اما ایجاد ساز و کارهای اولیه و تصویب اساسنامه و دیگر امور این بنیـــاد در دستور کار قرار دارد و در آینده نزدیک خبـــــرهای تازه و نوینی در همین رابطه از طریق تارنمای رسمی بـــــه اطلاع عموم خواهد رسید .

بی شک نظرات و پیشنهادات سودمند شما می توانــــد ما را در تحقق هر چه زودتر و بهتر اهدافمان یاری رساند.

mailto:info@yahaghi.org

---------------------------------------------------

آدرس سایت:

http://www.yahaghi.org

به یاد مرتضی محجوبی

silvernviolin — Fri, 28 Sep 2007 14:19:18 GMT

درسته که این وبلاگ در اصل مختص ویولن ایرانیه ولی در بین هنرمندان موسیقی ایرانی شخصیت هایی هستند که برای من و خیلی از شما اهمیت ویژه ای دارند . برای همین از این به بعد گهگاهی هم به این هنرمندان ماندگار خواهم پرداخت تا هم یادی از آن ها کرده باشم و هم اینکه دوستانی که آشنایی با این هنرمندان جاویدان ندارند با آنها آشنا بشوند.

به شهادت گذشتگان و اسناد مکتوب از دو جهت اهمیت دارد :

۱-از لحاظ نوازندگی کسی در پيانو مثل او نبوده و نخواهد بود.

۲-از نظر پر کاری اگر پر کارترين هنرمند راديو نباشد يکی از پر بارترين آن هاست.

مرتضی خان محجوبی در سال ۱۲۷۹ هجری شمسی چشم به جهان گشود. او از همان سالهای آغازین زندگی با موسیقی آشنا شد . چون هم پدرش نی مینواخت و هم مادرش با پیانو آشنایی داشت.

مرتضی خان از آن دسته از هنرمندان مکتب نرفته ولی خط نوشته است که سر پنجه سحر اميز و آبشار روان احساسش نغمه خوان دل عاشقان شد او اين ساز را از مادرش آموخت .توانايی او به قدری بود که پيش درامد اصفهان ساخته درويش را بدون اموزش نواخت. برای بارور کردن استعدادش نزد دو استاد بزرگ آن زمان به شاگردی رفت در حالی که هنوز شش سال بيش نداشت. اساتيد وی سلطان حسين خان هنگ آفرين و محمود مفخم الممالک بودند. هنگ آفرين از تحصيلکرده های موسيقی نظام بود. نزد ميرزا عبدا... رديف کار کرده بود و از نوازندگان بنام سه تار در ان زمان بود. مرتضی خان شيوه های خاص نوازندگی پيانو را نزد مفخم آموزش ديد و معلومات رديفی خود را نزد هنگ آفرين تکميل کرد. در ضمن نزد حاج خان ضربی به ياد گيری تنبک و اصول تصانيف پرداخت. قوت و مايه بی نظير سازش حاصل بهره وری از اين ايام بوده است. منزل انها مکان تجمع اساتيد و موسيقی دانان مشهور آن زمان بودمرتضی خان دارای استعداد و توانايی غير قابل وصفی در ساز زدن داشت. حضور در کنار استادانی زبده و تلاش بی حدش از وی نوازنده ای اعجوبه و قهار ساخت. تا جايی که در ده سالگی به همراه آواز عارف قزوينی کنسرتی در سينما فاروس ( لاله زار ) برگزار کرد. در ده سالگی به همراه برادرش رضا محجوبی(که از نوازندگان ويلون و آهنگ سازان به نام ولی گمنام آن زمان بود ودر اواخر عمرش به دليلی نا معلوم مجنون شد)در کافه پدرش ( که اولین کافه تهران در آن زمان بود)که محل آمد و شد اعيان در لاله زار بود پيانو مينواخت. وی در دوازده سالگی موفق شد رديف دوره عالی را به اتمام برساند ودر سيزده سالگی متکفل خانواده ای چهارده نفره شده بود. وی ۱۳۰۶برای ضبط صفحه به بيروت و حلب (در سوريه) رفت و بيش از ۱۰۰ صفحه با آواز تاج اصفهانی - بديع زاده - وزيری - ضرابی - بنان -حکمت شعار و... و نوازندگی ابوالحسن صبا و حسين ياحقی(دايی پرويز ياحقی)و ارسلان درگاهی و شهنازی پر کرده است که همگی در آرشيو راديو محفوظ است. همگی با تکنوازی وی در شور و آواز افشاری که نمونه والايی در بی نظيری ساز اوست آشنا هستيم .

زندگی مرتضی محجوبی همانند ديگر هنرمندان آن زمان با آرامی و سلامت همراه نبود و اجتماع سفله و کرکس صفت او را نيز از گزند خود مصون نداشت و آن رفاه و آرامشی را که لازمه رسيدن به اوج است برای او محيا نکرد.

خصوصيات ساز مرتضی محجوبی:

۱-کوک: کوک مرتضی خان بر پايه پرده ها و فواصل خاص موسيقی ايرانی بود

۲-اصالت نوازندگی: حفظ سبک اصيل ايرانی در اجرای ماهرانه نوانس ها .(همان طور که ميدانيد نوانس ها و تزينات از ارکان مهم واصلی سازهای ايرانی است و به مقتضای ساختمانشان اين صدا ها به راحتی قابل اجرا است.ولی در ساز پيانو بسيار مشکل و يا غير ممکن است)

۳-ضرب شناسی:تسلط در اجرای آوازها و تصانيف و نمايش ظرافت آنها از طريق مالش ها و تکيه ها

اين نوازنده گمنام پيانو در سال۱۳۴۳ قبل از شليک توپ سال نو در تنهايی و فراموشی در انزوای خود به آسمان بال گشود و خبر مرگش يک هفته بعد به علت سال نو به دوست داران موسيقی اعلام شد و مزارش در کنار بانو قمر الملوک وزيری در گورستان ظهير الدوله است. روحش شاد و يادش گرامی باد.

خالدی-محجوبی-کسایی-ادیب خوانساری

از ورود پیانو به ایران تا دوران مرتضی محجوبی

نخستین پیانو در حدود سال ۱۱۸۵ خورشیدی (۱۸۰۶ میلادی) به ایران آورده شد. این پیانو که مدتها در منزل عضدالدوله، پدر عین الدوله (صدر اعظم وقت) نگهداری می شد، با توجه به امکانات حمل و نقل در آن زمان از کوک خارج شده و تنها پنج اکتاو داشت هدیه ای بود از سوی ناپلئون بناپارت به فتحعلی شاه قاجار. بعدها ناصرالدین شاه در بازگشت از سفرهایش به اروپا، چند پیانوی استاندارد به تهران آورد. در دربار، نوازنده نامدار سنتور، محمد صادق خان (سرور الملک) با توجه به اندک شباهت هایی که میان مکانیسم کار سنتور و پیانو وجود دارد و همچنین با تغییر کوک ساز، به اجرای نغمه های ایرانی با پیانو روی آورد. شماری از افراد علاقه مند هم نزد وی به نواختن این ساز پرداختند که از آن میان باید به مشیر همایون شهردار (۱۳۴۸-۱۲۶۴) اشاره کرد.

مشیر همایون در کنسرت های انجمن اخوت برنامه هایی اجرا نمود و همراه با چند تن از دیگر نوازندگان برای ضبط صفحه به لندن سفر کرد. وی بعدها در تهران هم قطعاتی به صورت تکنوازی و نیز همراه با آواز رضا قلی میرزای ظلی، فرح انگیز و تار درویش خان به روی صفحه ضبط کرد. مشیرهمایون بیشتر در مشاغل دولتی بود ولی ضمن چندین سال ریاست شورای موسیقی رادیو، ارکستری به نام «ارکستر ویژه» نیز تشکیل داده بود.

به نظر می رسد نخستین پیانو نواز ایرانی که این ساز را به شیوه درست نواخته غلامرضا مین باشیان (۱۳۱۴-۱۲۴۰) ملقب به «سالار معزز» است. وی که در شعبه موزیک دارالفنون در تهران و مدتی هم در کنسرواتوار سن پترزبورگ تحصیل کرده بود قطعه ای به نام «آواز ماهور: فانتری روی موتیف های ایرانی» (Fantasie sur des motifs persan “D’Avaz Mahour”) با کوک استاندارد برای پیانو آفرید که در روسیه به چاپ رسیده است. مین باشیان دوقطعه دیگر به نام های «پیش درآمد جدید ماهور» (بر اساس نغمه ای از رکن الدین خان) و «تصنیف ماهور برای پیانو» ساخته است.

پس از محمد صادق خان (سرور الملک)، اجرای نغمه های ایرانی با پیانو توسط نوازندگانی چون محمود مفخم و معتمدالممالک یحیائیان ادامه یافت. مفخم در تارنوازی نیز از شاگردان آقا حسینقلی بود و به موسیقی ایرانی آشنایی کامل داشت. به نوشته روح الله خالقی در کتاب «سرگذشت موسیقی ایران»، ریز زدن با انگشتان کوچک و شست به فاصله اکتاو در اجرای موسیقی ایرانی با پیانو از ابتکارات اوست که به وسیله نوازندگان بعدی نیز ادامه یافت. مفخم در صدد بود با این کار، مضراب ریز در تار را با پیانو تقلید نماید؛ در صورتیکه این روش برخلاف سبک ویژه پیانوست که نت مورد نظر و نت یک درجه بالاترش را به طور پی در پی و با تناوبی کمابیش تند به نام تریل به اجرا در می آورند.

محجوبی و ادیب خوانساری

محمود مفخم شاگردانی تربیت کرد که از میان آنها مرتضی محجوبی و حسین استوار به شهرت بیشتری دست یافتند. مرتضی محجوبی «سبک نوازندگیش در پیانو به نحوی بود که تزیینات و تکیه های خاص موسیقی ایرانی را به خوبی نمودار می ساخت و به ویژه ملودی هایی که با دست راست می نواخت واجد حالت های خاص آوازهای ایرانی بود.» وی از اولین نوازندگانی که با استفاده از امکانات کامل پیانو اقدام به نواختن موسیقی ایرانی کرد می توان به مرتضی محجوبی اشاره کرد(هر چند او از تکنيکهای نوازندگی پيانو کلاسيک چندان بهره ای نميبرد). وی از آهنگسازان و نوازندگان اصلی رادیو و برنامه گلها بود و با بزرگانی چون بنان و قوامی همکاری میکرد.

محجوبی به همراه علی تجویدی

محجوبی جزو اولین کسانی بود که آکوردهای مخصوص موسیقی ایرانی را روی پیانو اجرا کرد و توانست توجه موسیقیدانان ایرانی را به پیانو-بعنوان یک ساز با قابلیت های موسیقی ایرانی-به خود جلب کند. از ساخته های او میتوان به تصنیف های "کاروان"، "من از روز ازل"، "نوای نی "و"پیش درآمد دشتی " اشاره کرد. قابل توجه این که شیوه نوازندگی و آهنگسازی مشیرهمایون شهردار و جواد معرفی که از نوازندگان شاخص رادیو در آن زمان بودند نیز تحت تاثیر محجوبی بوده است. از محجوبی علاوه بر نواخته های گوناگون، بیش از بیست ترانه نیز برجای مانده است که از آن میان «کاروان» (با شعر رهی معیری و صدای غلامحسین بنان) بسیار معروف است. ظاهرا تنها نوازنده ای که به طور جدی از آموزش های محجوبی بهره گرفته فخری ملکپور است که از او یک کاست تکنوازی پیانو نیز منتشر شده است.

حسین تهرانی - مرتضی محجوبی - پرویز یاحقی

چند خط درباره مرتضی محجوبی

مرتضی محجوبی نت نمی دانست ولی برای خود نتی اختراع کرده بود که بی شباهت به خط سیاق نبود . استاد پرویز یاحقی خاطره ای را در این رابطه بیان نموده اند: (( آهنگی در دستگاه شور ساخته بودم به نام ای امید دل من کجایی . هنگامی که به همه اعضای ارکستر نت این تصنیف را برای اجرا دادم ، مرتضی محجوبی از من خواست تا آهنگ تصنیف را با ویولن بنوازم و او آن را با علائم ویژه خود پشت قوطی سیگار همای خود نوشت و عجب این بود که این آهنگ را همان مرتبه اول از همه بهتر و درست تر نواخت ! ))
در سال ۱۳۱۹ که رادیو افتتاح شد جزو نخستین کسانی بود که در این راه گام نهاد.از سال ۱۳۳۴ که برنامه گلها توسط داود پیرنیا تأسیس شد ، همواره در کنار ابولحسن صبا ، شاخص ترین و درخشان ترین چهره این سلسله برنامه ها بود.
در کتاب سال شیدا به نقل از سید علیرضا میرعلی نقی آمده است که محجوبی نخستین آهنگش را در بیات ترک ساخته و گل بی وفا نام دارد که متعلق به دهه ۱۳۱۰ می باشد ولی در مصاحبه انجام شده با مرتضی محجوبی در برنامه قصه شمع رادیو که سال ۱۳۴۰ پخش شده مرتضی خان می گوید که : ((اولین آهنگ را در سال ۱۳۱۸ ساختم و اشعار آن را آقای رهی معیری سرودند و اسم آهنگ هم دیدم مرغی است. ... با تصنیف و چهار مضراب و پیش درآمد و رنگ و از صد تا صد و پنجاه آهنگ ساخته ام... )) .

نمونه آثار برای دانلود

نوای نی

آهنگساز : مرتضی محجوبی

تنظیم : روح الله خالقی

خواننده : بنان

دانلود کنید

----------------------------------------------------------------------------

عشق سوزان

آهنگساز : مرتضی محجوبی

تنظیم : روح الله خالقی

خواننده : بنان

دانلود کنید

----------------------------------------------------------------------------

امشب

آهنگساز : مرتضی محجوبی

تنظیم : روح الله خالقی

خواننده : دلکش

دانلود کنید

منابع : سایت رادیو گلها - سایت گفتگوی هارمونی و...

استاد اسدالله ملک

silvernviolin — Fri, 24 Aug 2007 08:24:18 GMT

اسد الله ملک در 17 مرداد سال 1320در محله "دروازه دولت" تهران متولد شد. در عنفوان کودکی و نوجوانی حدود سه سال از محضر بزرگ طلایه دار این موسیقی "ابولحسن صبا" بهره های فراوان جست و بزودی جز شاگردان خاص ایشان محسوب شد. سپس از محضر اساتیدی چون روح الله خالقی ، هنگ آفرین و علی محمد خادم میثاق و ... به تکمیل آموخته های خویش و تجربه اندوزی مشغول گشت.در همان سالهل استاد خالقی ، ایشان را در ارکستر انجمن ملی موسیقی که توسط خود ایشان اداره میشد پذیرفتند و بدین ترتیب در بزرگی به روی پیشرفت و شکوفایی ایشان باز شد. بعد از آن سالها "اسدالله" جوان که از هنرستان موسیقی فارغ التحصیل شده بود موفق به دریافت لیسانس موسیقی از دانشگاه هنرهای زیبا گردید.

آغاز فعالیتهای ایشان در رادیو مربوط میشود به سال 1337 که در آن سال با ساختن قطعه "گریه لیلی" در مایه دشتی با کوک مخصوص (ر-می-دو-لا) و قطعه چهارمضرابی در مایه اصفهان با کوک مخصوص(می-لا-لا-می) و اجرای آنها با ویولن ، اشتهار فراوان یافتند. از آن هنگام به بعد ایشان با سبک منحصر به فرد خود در نوازندگی و آهنگسازی درهای بسته بسیاری را برای این موسیقی گشودند.

از جمله خوانندگانی که مرحوم استاد ملک با آنها همکاری داشتند میتوان به اکبر گلپایگانی، محمود محمودی خوانساری، ایرج، محمدرضا شجریان، کوروس سرهنگ زاده و ... اشاره نمود که ثمره سالها همکاری آنها با استاد ملک آهنگهای زیبایی چون تکدرخت، مرغ شباهنگ، جدایی تو، حکایت دل و ... است که سالها با ذوق و قریحه مردم این بوم کهن پیوند خورده بودند ...

در سالهای پس از انقلاب که بسیاری از اساتید خانه نشین شده بودن ایشان مبارزه خود را برای اعتلای این موسیقی متوقف نکردند و حتی بسیاری از هنرمندان "گلها" را به همکاری مجدد فرا خواندند که میتوان به اساتیدی چون فضل الله توکل اشاره نمود که به دعوت ایشان پاسخ مثبت دادند.
در همین اواخر ایشان ایشان شروع به ضبط آثار ارکستریشان با سازبندیهای مختلفی (مانند ویلن - عود ، ویلن - سنتور - سه تار ، ویلن - قانون ، ویلن - عود - سنتور و ...) کردند که میتوان به کاستهای "نغمه رویایی" ، "سمیرا" ، "نغمه ها" و.... اشاره نمود که هر کدامشان سرشار از قطعات زیبایی برای همنوازیست ... .

آفتاب عمر این استاد دوست داشتنی در بهمن 1380 غروب کرد و جامعه بزرگ هنر را در غمی بزرگ فرو برد... .

تعدادی از آثار اسدالله ملک:

غروب کوهستان : قطعات زیبایی در مایه اصفهان و شوشتری (با همکاری استاد فرهنگ شریف و استاد توکل)

سمیرا : قطعات زیبایی در ماهور و بیات زند (با همکاری اساتید شریف و توکل)

ساز و نوا ۱ : قطعاتی در شور و ابوعطا و چهارگاه (با همکاری استاد شریف)

ساز و نوا ۲ : قطعه زیبای گریه لیلی با فضایی جدید (تکنوازی)

ساز و نوا ۳ : قطعاتی در ماهور و شوشتری و سبک جدیدی در دونوازی اصفهان (با همکاری استاد توکل)

گریه لیلی : چهار مضرابهای مشهور استاد ملک مانند اصفهان و شور و مخالف سه گاه و ...

گلنوش : همنوازی زیبای استاد ملک و استاد عبادی در مخالف سه گاه و اصفهان

هدیه : همنوازی استاد عبادی و استاد ملک در سه گاه و چهارگاه و ماهور و ...

نغمه رویایی : آثار سازبندی شده استاد ملک با همکاری استاد توکل و هنرمند جوان امید امیری و ... در شور و سه گاه و ....

نغمه ها : آثار ارکستری استاد ملک با همکاری استاد توکل و امید امیری و استاد نریمان در شور و قطعه ی به یاد ماندنی ۸/۳ در اصفهان

غنچه پاییز : قطعاتی جاودانه به یاد گلها در مخالف سه گاه و نوا (با همکاری استاد توکل و فرهنگ شریف)

سماع 1 : تکنوازی در مایه شوشتری و ماهور

سماع2 : تکنوازی در سه گاه و دشتی و افشاری

شهر آشوب : بی شک زیباترین اثر استاد ملک با همکاری استاد عبادی در دشتی و شور و ابوعطا

کرشمه

این مصاحبه در آخرین روزهای زندگی نوازنده چیره دست ویولون ، اسدالله ملک انجام شده است .

من کار هنری را خیلی زود شروع کردم . پنج ساله بودم که برایم ویولن کوچکی تهیه کردند و به دستم سپردند. روز و شب من با موسیقی می گذشت . چه شبها تا سحر بر بام خانه ملک می نشستم و از ساز و موسیقی سخن می گفتیم و می شنیدیم . آن موقع برادرم از سرشناس ترین شاگردان صبا و از همرازترین دوستان او بود . استاد صبا به خانه حسین می آمد و آن خانه پاتوق بزرگان هنر موسیقی هم چون کلنل وزیری ، روح الله خالقی ،حسین خان یا حقی ، شکرالله قهرمانی ، بانوی بی همتای آواز قمر الملوک و ... شده بود . من که از همه کوچکتر بودم آن چنان محو سخنان و هنرنمایی شان می شدم که همه آن بزرگان به تعجب و تحسین وارد رشته می شدند تا جایی که همای سعادت بر شانه من نشست و استاد صبا تعلیم مرا پذیرفتند. آن موقع من کودک خردسالی بیش نبودم .

صبا را چگونه شناختید ؟ رابطه شما با او چگونه بود ؟

صبا یک نمونه بود . نمونه ای تمام عیار از یک موسیقی دان و یک انسان راستین . او همه ی ما را شیفته خودش کرد . همه آن هایی را که دستی به ساز و گوشی به موسیقی داشتند. همه بی چون و چرا به مکتب پاک و ویژگی های اخلاقی و عاطفی او دل سپردیم .می دانید که من جزو اولین شاگردان هنرستان عالی موسیقی بودم ، اما پیش از رفتن به هنرستان چون در خانواده ای اهل هنر و با زمینه های هنری پرورش یافته بودم ، با فوت و فن نوازندگی چندان مبتدی و بیگانه نبودم و همین آشنایی با حال و هوای ساز سبب شد که استاد لطف و عنایت خاصی نسبت به من داشتند و چون شور و اشتیاق مرا می دیدند و با دقت و نکته بینی هایی که داشتند استعدادم را احساس می کردند، در آموزش هیچ نکته ای از موسیقی فروگذار نکردند... .

تأثیر صبا بر موسیقی ایران بر هیچ کس پوشیده نیست . شما این تأثیر را چگونه می بینید ؟

صبا یک مکتب کامل است . او با همه ی ویژه گی های اخلاقی و هنری که داشت راهی را آغاز کرد که بی تردید قابل اعتماد ترین مکتب موسیقی ایران است . تکنیک عالی ، حسن سلیقه و نبوغ را در هم آمیخته بود .ساز او لبریز بود از پاکی و زیبایی . از پوزیسیون های مختلف به بهترین شکل استفاده می کرد. آرشه کشی او بی نظیر بود . خوب خودتان می دانید که این ساز مثل اسب وحشی است که به هر کسی رکاب نمی دهد . به قول پرویز یا حقی ویولن ساز رام نشدنی است و ولی صبا بیشتر از همه دانست که چگونه این ساز را رام کند و در خدمت موسیقی ایرانی قرار بدهد. او حرکتی فراتر از همه ی جریان های موسیقی ایجاد کرده است . برای همین هم هست که شاگردان او جریان اصلی موسیقی امروز را شکل داده اند. او را می توان معمار تحول موسیقی ایران دانست . چند سال پیش با محمود میرزاده ( روزنامه نگار و گزارشگر ماهنامه فرهنگی هنری دبستان ) مصاحبه ای داشتم که مفصلأ راجع به صبا صحبت کردم . می توانی به او مراجعه کنی . زیاد حوصله حرف های تکراری را ندارم .

استاد کسایی در مصاحبه ای عنوان کرده اند که با این همه حرف و هیاهو که به دنبال صباست او هنوز ناشناخته مانده و مردم نتوانسته اند با زوایای پنهان هنری وی آشکار شوند....

بله من هم با ایشان هم عقیده هستم . صبا در پس تکنیک متعالی که داشت دنبال جوهر اصلی موسیقی شرق می گشت . یعنی همان حال که بزرگان از ان دم می زنند او همیشه در حال تکاپو بود . به نظر من کسی باید مثل خود صبا باشد تا بتواند او را بشنناسد . باید طبیعت کار صبا را شناخت تا جوهر و خودش را درک کرد .

در جریان موسیقی ملی ایران کلنل وزیری تا چه اندازه سهم دارد ؟

خوب شد به این جریان اشاره کردید . وزیری نت را به ایران آورد . به همین خاطر هم سهم بزرگی در موسیقی ایران باید به او اختصاص بدهیم . صبا و وزیری روی نگاه ما به موسیقی تأثیر عمیقی گذاشتند . اما وزیری ( با همه اعتباری که من برای او قائل هستم ) بسیار شیفته تکنیک غرب شده بوده ولی صبا همان طور که در جواب پرسش قبل گفتم در پس تکنیک به دنبال حال بود .

استاد ملک : همان طور که همه جا گفته ام ،شناخت و درک من نسبت به موسیقی ایرانی بیشتر موهون ارتباط و آشنایی با شماست به همین خاطر با شما خیلی راحتر می توانم صحبت کنم . می خواهم پرسشی را مطرح کنم که تا کنون با هیچ کدام از شاگردان صبا درمیان نگذاشته ام .

شما به عنوان شاگرد این استاد بزرگ کدام یک از آثارش را متعالی تر می دانید ؟

صبا با نگاه تیزبینی که داشت به زیبایی ها زودتر و عمیق تر از دیگران دست پیدا می کرد . گوش خودش را چنان تربیت کرده بود که زیبایی و اصالت را بهتر درک می کرد . او نه تنها در موسیقی که در همه چیز به نهایت لطف و معنا می رسید . به همین خاطر هم هست که من با جرأت می گویم که تمام آثارش در اوج هستند . من که نمی توانم بگویم مثلأ زرد ملیجه از به زندان بهتر است ...

آیا پس از مرگ صبا به مکتب خانه او رفته اید ؟

ببینید صبا در تمام زندگی من جاری است . روزی نیست که از یاد او غافل شوم ، شاید باور نکنی که بگویم هر وقت سازی می زنم یا آهنگی می سازم که مورد قبول خودم و اهل دل واقع می شود صبا را در مقابل چشمانم می بینم ... . اصولأ منظور تو از این سئوال چی بود ؟!

یک شیطنت ژورنالیستی .

آره درست می گویی .چند وقت پیش هم از من پرسیدی که بعد از مرگ صبا چند بار به همسر و فرزندانش سر زده ای؟ که من به حساب شیطنت تو گذاشتم ولی واقعیت این است که من خودم را جدای از صبا نمی دانم . صبا پدر معنوی بود و من هم یا حقی و خرم و تجویدی ... یکی از پسران او هستم منتهی کوچکترین آنها . حالاچند بار به من به خاطر اینکه فرزند صبا هستم سر زده ای !؟

حق با شماست .

حق با علی(ع) است (با خنده) .

به فرزندان صبا اشاره کرده اید . استاد عباس شاپوری می گفت که صبا با همه شاگردان رفتاری پدرانه داشت ...

حالا این پرسش برای من مطرح می شود که با این همه چرا همه شاگردان او به مقام استادی نرسیدند؟

خیلی ها آمدند و شاگردی صبا کردند اما حق با شماست . خیلی ها به جایی که باید نرسیدند علت آن هم این است که آنها آمدند از صبا تقلید کردند و در سطح قالب آثار او ماندند . یعنی عمق اندیشه او را درک نکردند و البته زحمتی که آنها کشیدند ارزشمند است ... .

شما جزو اولین گروه شاگردان هنرستان موسیقی بودید . در هنرستان به غیر از استاد صبا کدام یک از هنرمندان شما را تحت تأثیر قرار می دادند؟

استادان خالقی و حسین تهرانی بیشتر از دیگران مرا تحت تأثیر هنر و اخلاق خودشان قرار داده بودند و تا یادم نرفته بگویم که ضرب شناسی را از استاد تهرانی آموختم . خیلی هم با ایشان برنامه اجرا کردم ... .

آیا نوارهای آن برنامه ها هنوز موجود است ؟

گمان نمی کنم . متأستفانه هیچ کدام از ما هیچ گاه آرشیو منظم و دقیقی از موسیقی ملی نداریم و البته اگر در لا به لای آرشیو های خصوصی مثل آرشیو مهندس گلشن ابراهیمی جست و جو کنید ، شاید بتوانید نوارهای آن روزها را پیدا کنید ، اما نه به طور کامل .

باز گردیم به هنرستان موسیقی ...

یازده ساله بودم که هنرستان موسیقی ثبت نام کردم . هنرستان موسیقی در آن سال ها هنوز از طرف وزارت فرهنگ و هنر به رسمیت شناخته نشده بود . آن روزها بعضی ها به ما می گفتند که وقت خود را بیهوده تلف نکنید . وقتی دیپلم بگیرید هیچ کجا به شما کار نمی دهند . حتی به عنوان معلم ساده گروه سرود مدرسه هم شما را قبول ندارند و از این حرف ها . ولی ما مثل خود استاد خالقی عاشق بودیم و عاشقی را چه کار به این حرف ها . روزی که استاد خالقی تصمیم به بنیان گذاری هنرستان گرفتند نه از جانب کسی حمایت شدند و نه خودشان آن قدر پول و امکانات داشتند که کار را شروع کنند . هنردوستی به نام سپانلو ، ملک شخصی خود را بدون گرفتن اجاره در اختیار استاد قرار دادند . استادانی که آن جا تدریس می کردند تا مدت ها پول نمی گرفتند ، خلاصه همه کارها با نیروی عشق جلو می رفت . ملک سپانلو که حالا دیگر به ساختمان هنرستان موسیقی تبدیل شده بود یک سالن بزرگ داشت . وقتی شاگردان هنرستان به سال سوم نرسیدند همگی به حدی توانا شده بودند که می توانستند در ارکستر انجمن موسیقی ملی نوازندگی کنند . مرحوم استاد خالقی پس از سه سال اولین کنسرت را ترتیب دادند. یادم می آید در شب اجرا وزیر فرهنگ و هنر وقت و همچنین چند نفری از وکلای مجلس حضور داشتند . در آن شب تاریخی ارکستر به رهبری مرحوم خالقی جند اثر از ساخته های خود استاد را اجرا کرد و مدعوین چنان محو برنامه شده بودند که پس از آن هنرستان به رسمیت شناخته شد و حقوق و مزایای مدرسین تا حدودی تأمین شد .

استادان هنرستان چه کسانی بودند؟

آنان که هم استاد هنرستان بودند و هم نوازنده ارکستر انجمن عبارت بودند از استادان مرحوم ابو الحسن صبا ، مرحوم موسی معروفی ، مرحوم جواد معروفی ، مرحوم مهدی مفتاح ، مرحوم زرین پنجه ، مرحوم وزیری تبار ، مرحوم حسینعلی ملاح ، مرحوم حسین صبا ، مرحوم حسین تهرانی ، مرحوم محمود ذوالفنون ، مرحوم محمد میر نقیبی و مرحوم بیگلری پور ( پددر منوچهر و محمد بیگلری پور ) . در ضمن گاهی هم مرحوم کلنل وزیری به هنرستان می آمدند و کمیسیون هایی به اتفاق استادان تشکیل می دادند .

آن موقع چند سال داشتید و موقعیت شما در هنرستان چگونه بود ؟

یازده سال داشتم که به هنرستان رفتم . قبلأ هم گفتم چون آن موقع ها حسین ملک از چهره های سرشناس موسیقی بود و من هم زیر پر و بال او بودم خیلی از استادان مرا می شناختند ... .

از همان ابتدا با ویولن کار کردید ؟

بله البته با کمانچه هم کار کرده ام همین طور چند ساز دیگر ولی همان طور که می دانید ویولن شد همه چیز من .

اگر قرار می شد ویولن را با ساز دیگری عوض کنید سراغ چه سازی می رفتید ؟

هیچ سازی قادر نیست برای من جای ویولن را بگیرد . ببینید ویولن علاوه بر تنوع لحن ها و امکانات و ظرفیت ها ی دیگری نظیر قدرت و شدت و ضعف صدا دارد که در هیچ ساز دیگری نمی توانیم نمونه آن را پیدا کنیم .

خیلی ها معتقد ند که ویولن یک ساز غربی است و به خاطر همین ...

به این حرف ها اعتنا نکن .

ولی سال ها بود که به خاطر همین برداشت ویولن از موسیقی ایران حذف شد .

من همیشه گفته ام با این گونه حرف ها به شدت مخالفم . بی انصافی است که بگوییم تمامی آن چه صرفأ از نقشه جغرافیایی ما بیرون است با ما بیگانه است . ما ویولن را جذب کرده ایم به خاطر این که زمینه جذب آن وجود داشته است . اگر ویولن در موسیقی ما جایی باز کرده است علتش این است که به خوبی تونسته خود را با موسیقی ما تطبیق بدهد . من ساز را یک وسیله برای بیان احساسات نوازنده می دانم.ببینید اگر شما یک ملودی غربی را با کمانچه و تار بزنید باز هم می توانید بگویید که تار و کمانچه چون غربی زدند غربی هستند ؟ صدای ساز معرف ملیت ساز نیست . ویولن صد سال است که به ایران آمده و در این فرهنگ ریشه دوانیده است و پسند مردم را به همراه داشته به طوری که نمی توان آن را از مجموعه موسیقی ایرانی حذف کرد ، البته متاسفانه همان طور که اشاره کردید چند سالی از طرف برخی کوشش هایی برای حذف این ساز از گستره موسیقی ملی انجام شد که خوشبختانه دیدید که این کوشش ها بی ثمر بود .در آن سال ها برای من و برای دیگرانی که مثل من فکر میکردند پرسش هایی وجود داشت که عموما بی جواب ماند . مثلا ما را به این خاطر که ویولن می زدیم غرب زده می نامیدند حالا چرا خودم هم نمی دانم آموزش ویولن را در هنرستان قدغن کردند . اصلا این ساز را با همه امکانات و ظرفیت هایش از صحنه اجرا هم کنار گذاشتند . من ابتدا این موضوع را نمی دانستم . چند قطعه در ماهور و همایون ساخته بودم . برای دریافت مجوز ضبط و پخش به مرکز سرود و آهنگهای انقلابی مراجعه کردم و در کمال تعجب دیدم که کارم مورد تصویب قرار نگرفت . آنها به من گفتند ویولن قدغن است . بروید قیچک یا کمانچه بنوازید ؟ من که پیش از این برخورد فکر میکردم که با تغییراتی که در مدیریت امور موسیقی ایجاد شده است شرایط بهتر از گذشته است و مرکز سرود ، مرکزی برای جذب آهنگسازان اصیل است و مسئولان این مرکز می توانند زمینه را برای درخشان ترین برنامه ها و موسیقی مهیا کنند ، خشکم زد ، گیج شدم ... .

منابع :

وبلاگ استاد اسدالله ملک به قلم محسن دهینی .

گفتگو از فروغ بهمن پور .

مطالب تکمیلی خود در رابطه با این پست را به ایمیل silvernviolin@gmail.com ارسال کنید.